België stevent al meer dan een eeuw af op een splitsing. Maar die is niet mogelijk omwille van Brussel. Dat is de stelling die historicus Herman Van Goethem (Universiteit Antwerpen) onderbouwt in zijn boek "de monarchie en 'het einde van België'". De huidige politieke patstelling is volgens hem wel "zonder voorgaande" in de Belgische geschiedenis.
Is het einde van België in zicht? "Ja en nee", is het antwoord van Van Goethem. "Ja. België is een oude zieke man, want een Belgisch nationaal gevoel is nauwelijks nog aanwezig. Er zijn geen 'nationale' politieke partijen meer, het Vlaams en Franstalig medialandschap zijn volledig gescheiden en sinds enige tijd zijn er ook verschillende coalities mogelijk op regionaal en federaal vlak", zegt hij.
Siamese tweeling
"Nee", want door Brussel kunnen we België niet splitsen. Dat mensen in Brussel via een soort "subnationaliteit" zouden moeten kiezen voor een sociaal zekerheidsstelsel lijkt Van Goethem ondenkbaar en een Europese oplossing hiervoor is te veraf. De auteur vergelijkt België met "een Siamese tweeling die met een vitaal onderdeel met elkaar verbonden is".
Hoe zijn we in die situatie terechtgekomen? Volgens de historicus is de evolutie richting splitsing begonnen met de democratisering van het stemrecht in 1893, die uitloopt op de eentaligheid van Vlaanderen en Wallonië. De economische federalisering in 1970 is een tweede breuklijn, die het electoraat radicaliseerde.
Etnisch discours
De huidige "historische clash" is een derde breukmoment. Vlamingen en Franstaligen staan voor het eerst lijnrecht tegenover elkaar inzake staatshervorming met de situatie die we nu kennen: belangenconflicten, een Belgisch nationalisme dat samenvalt met een Franstalig nationalisme en een zeer "etnisch discours" langs beide kanten van de taalgrens.
En nieuw in de huidige situatie is dat de koning in de formatie na 2007 volledig buiten spel is gezet. Niet alleen is de kroon ontbloot, "de koning is niet meer aan zet, want dan zet men hem samen met één partij", zegt Van Goethem.
Koningshuis
Nochtans is het koningshuis altijd actief geweest in communautaire dossiers, al had het maar een marginale invloed, zegt de historicus. "De rol van het koningshuis hierin is fel overschat", zegt hij.
Toch waren de opeenvolgende koningen met de zaak bezig, bevreesd voor het uiteenvallen van het land. Leopold I wou het Nederlands in Vlaanderen overeind houden. "Hij wou België niet helemaal verfransen, want Frankrijk was een te groot gevaar". Albert I wou de kwestie "onder controle houden". Leopold III stelde zich bijwijlen zelfs radicaal op en trad soms uit zijn rol zoals ook prins Filip dat in enkele uitspraken al deed.
Taal
Eén van de stellingen die Van Goethem ontwikkelt in zijn boek is dat de taalfaciliteiten een "relict van 19de eeuw zijn". Een taal als bestuurstaal hebben is belangrijk, zegt Van Goethem, die er op wijst dat ook de VS in het Engels bestuurd wordt terwijl Spaans er de meerderheidstaal is.
Herman Van Goethem, de monarchie en "het einde van België". Een communautaire geschiedenis van Leopold I tot Albert II is uitgegeven bij Lannoo. (belga/sps)
