De oorlog is immers 'iets' dat al dik 60 jaar geleden is opgehouden. Niks geen relevantie meer met tegenwoordig...
Grow some eyes.
Oh, mijn beste builderB - wat zit je er toch ver naast. De geest van die verschrikkelijke nachtmerrie waant nog steeds door de Westerse, liberale wereld... En ik zal je vertellen waarom!
De mens is vrij, zeggen we hier; vrij om zijn eigen leven in te delen zoals hij dat zelf wil, mits hij anderen daarbij geen schade toebrengt. Ooh, het is inderdaad John Stuart Mill die het lang geleden had gezegd. Hij beriep zich daarbij op de Verlichtingsfilosofen uit de 17e eeuw. Zij trachtten al het geweld dat Europa zo verscheurde, te smoren door in betere tijden te geloven, waarin mensen werden gedreven door reden en volkomen zelfstandigheid. Deze gedachte zou al de godsdienstige en irrationele twisten ontstijgen, de verstikkende moraal, de tradities waar het ancien regime zo zwaar onder zou leiden. Heil de wetenschap! En het modernisme werd geboren - een geloof dat God doodde en slechts een moreel vacuum ervoor in de plaats stelde. Ieder mens, rationeel dier dat het was, mocht zichzelf ontplooiien zoals hij dat zelf juist achtte. Weg met tradities! Weg met geestelijke ketens!
Een aantal filosofen, die aanvankelijk instemden met de verlichte denkers, zagen deze doding van de 'gewoonten van het hart' met lede ogen aan en poogden het verlichte denken terug te koppelen aan een morele samenleving. Ach, Amerika's eerste vaders, John Winthrop en Thomas Jefferson behoorden tot deze filosofen. Met name Thomas Jefferson vreesde voor deze, inmiddels tot liberaal omgedoopte, gedachte. Was het niet gevaarlijk, als mensen geen oog meer hadden voor traditionele mores, en dat zei enkel hun eigen geluk nastreefde? Is tirannie dan niet nabij? Ach - Reeds in de 18e eeuw voorspelde Thomas Jefferson het al! De tirannie nabij!
Want wat gebeurde er nu, mijn beste BuilderB? De mens, ontkoppelt van de samenleving, vaart de 19e eeuw binnen, een tijd waarin de moderne wereld tot stand komt. De machtige industrialisatie sloopt de traditionele, rurale samenleving en smijt haar burgers in het diepe! De trouwe face-to-face-samenleving verandert in een grote, anonieme urbane, het ideaal dat veel mensen hadden - namelijk het eigen baas zijn - smelt als sneeuw voor de zon wanneer de arbeidsdeling doorzet en mensen onderdeel worden van grote corperaties, Big Business, de anonieme markt rukt op, de levens van mensen binnen, de geest van de mens wordt in een prive- en een publiekelijk terrein gesneden, in het privé leven moet hij toevlucht zoeken, rust, om te ontsnappen aan de harde, buitenwereld, waar men nu machteloos tegen over staat. En bovenal: de tradities zijn weg, gesloopt door het liberale gedachtengoed.. Machines stampen, veroveren het land, gezichten vervagen, alles wordt ongrijpbaar, instituties onpersoonlijk, van lokaal naar nationaal, de handen der macht worden onzichtbaar..
Vertel mij dan nu, BuilderB: hoe zou jij je voelen, als je in zo'n samenleving als individu ronddoolt? Machteloos, wenend.. Ja, je zou zomaar in staat van anomie vallen.. vervreemden.. Karl Marx had het er vaak over, maar Simmel staat hem bij: vervreemding.
In zo'n samenleving, waarin mensen van elkaar vervreemden, elkaar niet meer vertrouwen omdat alles onbekend is geworden, sociaal kapitaal kwijnt weg.. denk je nu werkelijk dat mensen in zo'n samenleving - die zo ook in 1930-39 te zien was, weten hoe ze hun eigen leven moeten invullen? Driewerf neen! Mensen willen hun vrijheid het liefste kwijtraken, het afdragen - ooh, die rampzalige vrijheid, het kwelt onze hoofden!
Erich Fromm meent dat mensen in zo'n toestand drie opties hebben: destructivisme/rebelleren, conformeren/doen wat anderen van je verwachten en de derde en voor jou, BuilderB, vast wel herkenbare: je vrijheid afstaan aan een autoritaire macht... En dit laatste, mijn beste, gebeurde er nu net in de periode dat Adolf Hitler met het strenge, vaderlijke Nazisme het toneel betrad. Mensen werden gek van de vrijheid die hun voorvaderen hadden verkregen voor hun nakomelingen.. ze wilde het kwijt, en Hitler inde het met genoegen! Ooh, zou ook jij niet blij zijn - als je je grootste kwelling aan iemand anders kon afstaan? Wat zou jij gedaan hebben? Ik weet het niet hoor!
En nu komt dan de klapper, de clue, het punt waar het om draait: genoemde structuren en de gevolgen ervan voor de mensen zijn NOOIT VERANDERD!! Ze zijn ALLEEN MAAR ERGER GEWORDEN!! Er hoeft maar 'dit' te gebeuren, of de mensen staan hun vrijheid gretig af aan vaderlijke figuren - en hierbij moet je niet op het zeer oppervlakkige niveau van 'Roxxe met het bf van een zeeleeuw en die geen baan heeft' denken en menen dat politiek links of rechts ertoe doet.. Nee, BuilderB, wij weten wel beter toch! Wij wel! De politieke stroming is ondergeschikt aan de grote structuren die verborgen gaan onder het dagelijkse leven. Links of rechts zijn verzonnen posities - het gaat om autoriteit.
Want, kijk dan toch, mijn beste: daar waar de vervreemde mens in de 19e en vroege 20ste eeuw nog kon terugvallen op zijn gezin of op sociaal kapitaal-krachtige verenigingen (mannenclubjes, werkclubjes, sportclubjes, etc), daar kan de moderne mens dat niet. Door radicale individualisering is het prive-terrein van de man uitgehold. Vroeger, in de heersende, bourgeouise cultuur, verleende de vrouw in deze prive-sfeer warmte en rust. Nu is de vrouw weg, ze studeert, werkt of woont alleen. Komt daarbij dat vanaf de economische afremming van de jaren '70 en de stijgende inkomstenongelijkheid mensen meer moeten werken (in Amerika is het niet ongewoon dat mensen twee tot drie baantjes hebben, ook vrouwen.. en in Nederland komt deze ontwikkeling ook op). Verder zorgt suburbanisering en nog meer onafhankelijkheid van anderen er voor dat mensen afgesloten van elkaar raken.
En dan is daar, volgens Robert Putnam, het grote gevaar: de televisie!
De televisie trekt mensen in hun huis, weg van sociaal contact. Dit zou niet erg zijn, als er een prive-sfeer was waarbinnen een stabiele verhouding heerste en waar een praktische mores werd geleerd. Echter wat wil nu: deze prive-sfeer, zoals reeds gezegd, is ingestort, is weg! Dus: mensen trekken zich terug in een vreemde wereld waar niets leeft, een vacuum. Ze wantrouwen iedereen, geven af op de samenleving, alles en iedereen is niet te vertrouwen - en dan is daar de grote boosdoener die tegen deze mensen zegt: vul je leven in zoals je dat zelf wilt, je moet het immers kunnen.
Mensen, losgeslagen van enige moraal (nu helemaal), geteisterd door een steeds complexer wordende wereld waarin niets zeker is en alles kan, absolute vrijheid van geest, staan nu weer voor de keuze: wat gaan we doen met die vrijheid? Ze hebben de kunde om er goed mee om te gaan verleerd - het is de schuld van de moderniteit. Gaan ze rebelleren? Moslimjongeren, n*gers in Amerikaanse ghetto's. Gaan ze conformeren? Meisjes die de raad van mode-blaadjes opvolgen, kantoorpikken die meewaaien met de stroom.. of.. en dit is gevaarlijk: staan we massaal onze autonomiteit af aan een groter goed, aan een leider, een heerser.. een vader die ons zegt wat we moeten doen, want immers: zeg alsjeblieft wat we moeten doen, het leven is zo doelloos voor ons!
Heerst er nu stilte voor de storm? Heeft de kracht van de liberale markt ons misschien toch al te sterk gepacificeert (de markt die er in 1930-39 nog niet zo krachtig bij stond).. of drijft onze angst voor de vrijheid ons toch tot waanzin? Want de structuren van de moderne samenleving waren in 1930 niet anders dan nu, in 2007. De angst voor de vrijheid bestaat nog steeds.. ik zie het veel op dit internetforum, de drang op bij elkaar te kruipen, om ons miezerige leventje als een steen in de muur van een groter doel te metselen. Vrijheid, ooh Vrijheid! Het hoogste goed wat ons tot de meest smerige daden heeft gedreven. Vrijheid is niets wanneer mensen sociabiteit hebben verloren. Vrijheid is niets zonder moraal - Vrijheid is niets zonder haar tegenpool, de moraal. Waldo Emerson is een grote idioot, net als Herbert Marcuse, Norman Mailer erbij! Weg ermee! Denken dat de mens autonoom kan zijn, kan doen wat hij zelf wil! Niks ervan! VRIJHEID IN DE MODERNE SAMENLEVING ZIJN TRANEN IN MIJN GEZICHT!