Waarom Steve Bakelmans werd veroordeeld, maar toch vrij rondliep: iedereen wijst naar elkaar
Democratische bureaucratie...Hij was al veroordeeld voor verkrachting. Twee keer zelfs. De laatste keer, in 2017, kreeg Steve Bakelmans vier jaar cel. En toch liep de man die verdacht wordt van de moord op Julie Van Espen vrij rond. Hoe dat komt en wie daarvoor verantwoordelijk is? Eén dag na de arrestatie van Bakelmans slaat niemand een mea culpa. De ene wijst naar de beslissing van de rechter, de andere naar besparingen van de minister.
Het lijkt niet te bevatten. Hoe iemand al meer dan twee jaar geleden tot een gevangenisstraf van vier jaar is veroordeeld, maar die nog steeds niet heeft uitgezeten. Meer nog: in afwachting van zijn hoger beroep is hij een vrij man. Zonder enige controle. Hij was op vrije voeten om drie grote redenen.
Hij was vrij omdat hij na zijn veroordeling in beroep ging.
- Wie beslist dat?
Wie veroordeeld wordt kan in overleg met zijn advocaat beroep aantekenen. “Je hebt altijd het recht op eenmaal hoger beroep”, zegt persrechter Jo Daenen van het Antwerpse Hof van Beroep. “De uitzondering is een veroordeling voor het Hof van Assisen.”
- Wat zijn de gevolgen?
Voor zijn proces heeft Steve Bakelmans een tijdje in voorlopige hechtenis gezeten. Toen moest hij aan een aantal voorwaarden voldoen om vrijgelaten te worden. Maar na zijn veroordeling telden die niet meer. “Zulke voorwaarden zijn altijd tijdelijk”, zegt Daenen. Oftewel: in afwachting van de beroepszaak is iemand gewoon vrij.
- Kan iemand dat verhelpen?
Niemand wil morren aan het recht op hoger beroep, het staat ook ingeschreven in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. En maar goed ook, zegt Christian Denoyelle, voorzitter van de Hoge Raad voor de Justitie. “Niemand is onfeilbaar, ook rechters niet. Soms is het goed dat er iemand een zaak heel kritisch nog eens opnieuw bekijkt.”
Hij was vrij omdat hij na zijn veroordeling niet onmiddellijk is aangehouden.
- Wie beslist dat?
“Een rechter kan beslissen dat een veroordeelde onmiddellijk wordt aangehouden als het parket het vraagt”, zegt Denoyelle. Dat was hier het geval. “Het tweede criterium is of er vluchtgevaar is. Er moet een reëel risico zijn dat de man of vrouw zich zal onttrekken aan de strafuitvoering.” Criteria als gevaar voor de maatschappij of gevaar op recidive worden niet in rekening gebracht.
- Wat zijn de gevolgen?
“90 procent van de veroordeelden is vrij in afwachting van zijn hoger beroep”,zegt Jo Daenen. “Onmiddellijke aanhouding is de uitzondering. Hun straf is namelijk nog niet definitief. Het kan evengoed zijn dat ze in beroep weer worden vrijgesproken. Logisch dus, dat men mensen niet consequent gaat aanhouden voor de veroordeling vast staat.”
- Kan iemand dat verhelpen?
“Het zou een politieke keuze kunnen zijn om meer criteria in rekening te brengen”, zeggen Daenen en Denoyelle. Of er zou beslist kunnen worden om iedereen vanaf een veroordeling van drie jaar effectief onmiddellijk aan te houden tot na de beroepsprocedure. “Maar dan gaan we veel gevangenissen moeten bouwen”, zegt strafpleiter Sven Mary. “Justitie heeft nu al veel te weinig geld.”
Hij was nog vrij omdat hij niet in de cel zat.
- Wie beslist dat?
Al begin 2017 is Bakelmans veroordeeld, en pas in juni 2019 zou zijn zaak voorkomen voor het Hof van Beroep. Ruim twee jaar. “Personen die wél aangehouden zijn, krijgen voorrang”, zegt Denoyelle. Omdat ook zij in hoger beroep weer zouden kunnen vrijgesproken worden. “Uitzonderlijk, maar het gebeurt wel. De magistraten proberen met de middelen die ze hebben prioriteiten te stellen.”
- Wat zijn de gevolgen?
Iemand die veroordeeld wordt tot vier jaar cel en ruim twee jaar lang nog op vrije voeten blijft. Dat het zo lang duurt, is volgens persrechter Jo Daenen het gevolg van “lineaire besparingsmaatregelen van de minister”. “We zijn met tien à vijftien procent minder rechters voor eenzelfde aantal dossiers. Dat is een vaststelling waar we niet rond kunnen.”
- Kan iemand dat verhelpen?
Het Hof van Beroep schuift de zwartepiet door naar de minister, maar die duwt hem weer terug. “We willen geen blame game spelen, maar het is niet zo dat er lineair is bespaard”, zegt zijn woordvoerster. “Natuurlijk zouden we meer middelen kunnen gebruiken, maar we moeten rekening houden met de begroting. We hebben vooral maatregelen doorgevoerd om efficiënter te werken. De minister heeft het mogelijk gemaakt dat zaken in beroep worden voorgezeten door één rechter in plaats van voor drie. Maar de vorige Eerste Voorzitter van het Antwerpse Hof van Beroep heeft dat niet willen doen.” Persrechter Jo Daenen nuanceert: “Die alleenzetelende rechters gelden niet voor strafzaken, alleen voor burgerlijk recht”, zegt hij. Dat zou ook niet wenselijk zijn, zegt Denoyelle. “voor moeilijke zaken zijn die drie paar ogen nodig. Anders krijg je lotjetrek en riskeer je tunnelvisie.”

.