Maar er is maar 1 "echte" waarheid.
dat denk ik niet.
lees deze tekst eens:
Waarheid is een fundamenteel begrip dat min of meer synoniem is met echtheid, geldigheid, juistheid. Als iemand met opzet onwaarheid spreekt liegt hij.
Wat waarheid precies betekent is onderwerp van discussie, en dat is waarschijnlijk altijd al zo geweest. Eeuwenoude uitspraken als Wat is waarheid?! (toegeschreven aan Pontius Pilatus) getuigen daar al van. Dat komt doordat de waarheid van een uitspraak alleen kan worden vastgesteld door die te toetsen aan de feiten, die echter niet altijd bekend zijn.
Waarheden kunnen een beperkte geldigheid hebben, afhankelijk van het referentiekader: de uitspraak '1 en 1 is 2' is geldig voor getallen uit het decimale stelsel, maar niet voor binaire getallen. Op dezelfde manier kan een waarheid persoonsafhankelijk zijn: de uitspraak 'vis is lekker' geldt voor de een wel, voor de ander niet. De uitspraak: 'persoon A houdt van vis' houdt daar rekening mee
Filosofie
Aristoteles (384-322 v.C.) en vele middeleeuwse filosofen zien in de waarheid een overeenstemming tussen verstand (kennis) en feiten (werkelijkheid). Dit is de correspondentietheorie, en heeft als probleem dat de werkelijkheid in zijn geheel niet te kennen is, dus dat ook moeilijk te bepalen is wat waar is.
Een modernere benadering van waarheid is de coherentietheorie, die waarheid definieert als alle samenhangende kennis die de mensheid heeft.
De waarheid is in deze theorie dus veranderlijk.
Als er nieuwe ontdekkingen worden gedaan, dan verandert ook de waarheid.
Aristoteles zegt over waarheid: "
Waar is, van iets dat zo is, te zeggen dat het zo is, en van iets dat niet zo is, te zeggen dat het niet zo is." Zie ook: Klassieke definitie van waarheid. De waarheid wordt gevonden door empirisch waarnemen: door zien en ervaring. Voorbeeld: de aarde draait om de zon. Voor deze waarheid is ervaring noodzakelijk.
Immanuel Kant (1724-1804) brengt het begrip waarheid in verband met zijn begrip van "a priori" (van tevoren) en bedoelt daarmee begrippen, waarvan de betekenis onmiddellijk duidelijk is. Deze begrippen zijn volledig onafhankelijk van persoonlijke ervaring omdat de dingen van de ervaring niet zoals de dingen van het verstand direct door de rede benaderbaar zijn, ze hebben immers de bemiddelling van de ervaring nodig. (zie verder zijn onderscheid tussen het intellectus ectypus versus het intellectus archetypus) Hij merkt op dat er geen algemeen criterium voor "waarheid" kan bestaan buiten de waar- of onwaarheid van de eigenlijke predikaatsuitspraken om. Probeert men namelijk toch zo'n algemeen criterium voor waarheid te formuleren (die iets over waarheid zou zeggen buiten de predicaatsuitspraken om) dan zou men wat over kennis moeten zeggen terwijl men abstraheert van haar concrete objecten. Maar als men van alle objecten abstraheert dan bestaat er überhaupt geen kennis meer want kennis is juist kennis over objecten en die kennis bestaat in de vorm van predikaatsuitspraken. (Zie Kritik der reinen Vernunft B83)
Volgens Martin Heidegger (1889-1976) is waarheid de "Openbaarheid van het zijn". Daarbij doelt hij op het Griekse woord aletheia, dat letterlijk "onverborgenheid" betekent, en op Plato, voor wie de waarheid de kern van elke zaak is.
De Chinezen creëerden ongeveer 800 jaar voor Christus Het Boek van Veranderingen om de waarheid te beschrijven.
Religie
In religie heeft 'waarheid' primair een transcendente betekenis. Aangezien godsdienst is gebaseerd op openbaringen door niet empirisch of 'zuiver rationeel' aantoonbare persoonlijkheden of actoren (God, goden, geesten, engelen etc.), is het waarheidsbegrip ook nauw verweven met dergelijke bovennatuurlijke openbaringen. Waarheid kan dan worden opgevat als een supranaturalistische (metafysische) bepaling over de hogere wereld in zichzelf, of over de verbinding van de hogere wereld met de natuurlijke wereld. Veelal gaat het ook hierbij om uitspraken over geldigheid en echtheid. De inzichten daarover lopen zeer sterk uiteen tussen de diverse religies.
Inzicht in de waarheid of in waarheden zou kunnen worden verkregen door meditatie, gebed, bestudering van heilige geschriften, gehoorzaamheid aan ge- of verboden, rituelen, gemeenschapsbeoefening e.d.
Wetenschap
Hoewel wetenschap zichzelf continu in vraag trekt
en absolute waarheid dus niet kan bestaan zijn er wel indicaties van wat waar is of (voorlopig) als waarheid aangenomen kan worden; het begrip paradigma refereert hieraan. Een mogelijke indicatie is eenvoud; de eenvoudigste verklaring wordt als de juiste aangenomen. Zo kunnen bijvoorbeeld de bewegingen in ons Zonnestelsel mathematisch verklaard worden met de aanname dat de Aarde in het midden staat. Dit levert echter veel ingewikkelder formules op dan bij de aanname dat de Zon in het midden staat, dus wordt de tweede verklaring als waar aangenomen. Dit kan ook gezien worden als een manifestatie van schoonheid. Een mooie oplossing wordt gezien als een indicatie van juistheid (het is te mooi om niet waar te zijn).
Begrippen
Een analytische waarheid bevat de eigenschap van een toestand. Voorbeeld: "Alle vrijgezellen zijn ongetrouwd." Het woord "vrijgezel" betekent dan "ongetrouwd".
Daartegenover staan synthetische waarheden, waarbij het eigenschapsbegrip geen onderdeel uitmaakt van het voorwerp zelf, zoals bijvoorbeeld in de zin: "Alle vrijgezellen zijn gelukkig".
Noodzakelijk waarheden noemt men die uitspraken, waarvoor geldt dat de ontkenning (negatie) tot een logische tegenspraak zou leiden: "Alle cirkels zijn rond." (Als het voorwerp niet rond was, zou het geen cirkel zijn).
Verder zijn er nog contingente (toevallige) waarheden, waarvan de ontkenning niet per se tot een logische tegenspraak leidt. Bijvoorbeeld: "Het aantal planeten is gelijk aan acht."
Theorieën
Aristoteles en talrijke middeleeuwse filosofen rekent men tot aanhangers van de correspondentietheorie: de waarheid bestaat voor hen in de overeenstemming tussen verstand en feit.
Gottfried Wilhelm Leibnitz (1646-1715) en idealistische filosofen behoren tot de vertegenwoordigers van de coherentietheorie. Volgens hun opvatting bestaat de waarheid van een groot aantal uitspraken daarin, dat ze onderling samenhangend (coherent) zijn, dat wil zeggen zonder tegenspraken met elkaar gecombineerd kunnen worden.
De evidentietheorie behoort toe aan René Descartes (1596-1650), Franz Brentano (1838-1917) en Edmund Husserl (1859-1938). Een zin is waar, wanneer die met een zonneklaar oordeel overeenstemt.
De opvatting dat waar is, wat voor in de praktijk werkt en nuttig is, komt overeen met een pragmatische waarheidstheorie.
Karl-Otto Apel (* 1922) vertegenwoordigt de consensustheorie. Die stelt dat een uitspraak waar is, wanneer een onbegrensd groot aantal mensen dat over alle wenselijke communicatiemiddelen beschikt deze uitspraak zou onderschrijven.
Frank Plumpton Ramsey (1903-1930) formuleert de redundatietheorie:
het woord "waar" is gewoon overbodig.
De performancetheorie wordt vertegenwoordigd door Peter Frederick Strawson (* 1919). Volgens hem treedt het woord "waar" in een zin op als onderstreping van het gezegde.
Alfred Tarski (1902-1983) heeft in zijn oorspronkelijk in het Pools verschenen opzet van het waarheidsbegrip in formele talen (1933) de semantische waarheidstheorie ontwikkeld en bedoelt daarmee de semantiek van de predikatenlogica. De oorzaak van de leugenaars-tegenspraak (zie onderstaande) ligt wat Tarski betreft in de semantische geslotenheid van de omgangstaal: de omgangstaal heeft voor elke uitspraak ook een naam; daardoor kan men voor zichzelf geen definitie van het waarheidsbegrip opstellen, laat staan deze zonder tegenspraak gebruiken.
En tenslotte kunnen we nog de systeemtheorie noemen. Vooral in navolging van Niklas Luhmann (1927-1998) wordt waarheid als symbolisch gegeneraliseerd communicatiemedium opgevat. Daarbij wordt aan de basis een onderscheid gemaakt tussen weten en waarheid, en wat als het 'ware weten' zal gelden, moet in tweede instantie worden bepaald. Dit leidt uiteindelijk tot de paradox, dat er ware en onware waarheid is. (Zie: Niklas Luhmann, Die Wissenschaft der Gesellschaft, Frankfurt/Main (Suhrkamp) 1992, S.167ff.)
de semantische tegenspraak
Sinds de Oudheid is de Paradox van Epimenides bekend: de Kretenzer Epimenides zegt: "Alle Kretenzers zijn leugenaars."
Als de Kretenzer beweert dat alle Kretenzers leugenaars zijn, dan heeft dat ook betrekking op hemzelf. De geldigheid van die uitspraak betekent meteen ook dat hij de waarheid heeft gesproken, wat in tegenspraak is met de bewering dat alle Kretenzers leugenaars zijn! Er ontstaat een onoplosbare tegenspraak.
Natuurlijk is deze paradox alleen dan paradoxaal, als men aanneemt dat een leugenaar altijd liegt, dat dus elke uitspraak van een leugenaar onjuist is. En dat is zelfs voor een aartsleugenaar in de praktijk nauwelijks vol te houden.
Gender
Er bestaan mannelijke en vrouwelijke vormen van, en verhoudingen tot, de waarheid. Deze hebben te maken met de verhouding fysieke en emotionele werkelijkheid.
