45 - Detox: "ontgiften" van niet bestaande afvalstoffen
Geschreven door Marie Prins voor SKEPP.be. (Met toestemming
overgenomen)
Detox is een afkorting van het Engelse woord voor ontgifting.
Om iemand te ontgiften moet men eerst weten wat voor vergif
er gebruikt is. Daar gaat het echter niet over bij detox. Wel
gaat het over het ontgiften van in het algemeen niet specifiek
genoemde toxines die zich zouden hebben opgehoopt in uw
lichaam als gevolg van het leven in een geïndustrialiseerde
omgeving.
Daarvoor worden allerlei kuren aangeboden: dure luxekuren in
een spa-achtige omgeving en kuren met wat minder luxe in bijvoorbeeld
een boerderij op Schouwen-Duiveland. Of je kan het
gewoon thuis doen, met meestal flink dure pilletjes, poeders,
pleisters en drankjes. Het beste blijkt echter nog het regelmatig
drinken van doodgewoon kraantjeswater te zijn.
Het vergif
Detox is een uit de Amerikaanse verslavingswereld afkomstige
afkorting van een Engels woord ‘detoxification’, dat ontgifting betekent.
Ontgifting is een geldige geneeskundige behandeling, maar
daarvoor moet je allereerst precies weten om welk vergif het gaat.
Heeft de patiënt veel te veel lood naar binnen gekregen omdat hij
Ayurvedische medicijnen gebruikte(1)? Daarvoor is de behandeling
beslist anders dan voor iemand met vitaminevergiftiging als
gevolg van een “bloedvatenreinigende” kuur met “kruidenpillen”(2).
In zulke gevallen is behandeling door een arts en vaak
een ziekenhuisopname nodig(3). Bij zware metalen gebruikt men
bijvoorbeeld chelatoren; bij andere giften kun je soms niets anders
doen dan het geforceerd en snel verwijderen van het gif door braken
of een versnelde stoelgang. Tenslotte zijn er gevallen waarbij
het mogelijk is het vergif te neutraliseren of de werking ervan te
blokkeren of tegen te gaan, maar dat is meestal enkel toepasselijk
als een spoedbehandeling.
Er zijn ook nog andere soorten vergiftigingen waarvan de effecten
pas na lange tijd duidelijk worden, waardoor de patiënt geruime
tijd niet in de gaten heeft wat er met hem gebeurt. Voorbeelden
hiervan zijn vergiftiging door alcoholmisbruik, door het gebruik
van tabak, maar ook door het gebruik van zulke – inmiddels
verboden – kruiden zoals smeerwortel, groot en klein hoefblad
(tot voor kort populaire detoxkruiden) en de kruiskruiden die de
lever beschadigen. Zo geeft het gebruik van Chinese kruiden met
Aristolochia-soorten na betrekkelijk korte tijd ernstige nierproblemen.
Bij deze, overigens allemaal 100% natuurlijke stoffen, heeft
de patiënt alleen nog kans indien de vergiftiging op tijd wordt
ontdekt en de beschadigde lever, longen of nieren nog behandeld
kunnen worden. Ontgiften kan dan niet meer.
Maar over zulke zaken gaat het bij detox niet. Waar gaat het dan
wel over? Er kan tegenwoordig ontzaglijk nauwkeurig gemeten
worden. Een deel op een miljoen is nog niks; een deel op een miljard
is ook best mogelijk. Dat heeft tot gevolg dat we ons bewust
zijn van de aanwezigheid van allerlei stoffen in onze omgeving
waar de meesten van ons voorheen nooit van gehoord hadden. De
berichten daarover gaan in de regel niet over neutrale stoffen, maar
vooral over gevaarlijke. Het gevolg is dat velen van ons denken dat
ons leven constant in gevaar is door allerlei ongezonde chemicaliën.
We worden bedreigd! Het zit in de grond en dus in de groente, in
het vlees, in het graan, maar het zit ook in de lucht die we
inademen. Ons voedsel zou niet deugen. De grond raakt uitgeput
door de intensieve landbouw, waardoor er minder voedingsstoffen
in de planten zouden zitten. Er worden allerlei kleurstoffen en
conserveringsmiddelen gebruikt die ook al niet te vertrouwen zijn.
Sommige daarvan slikken we dan weer vlijtig als “voedingssupplement”,
zoals vitamine E.
Om deze beweringen in perspectief te plaatsen moet je echter
eens over voedselvergiftigingen lezen in de kranten van kort na de
tweede wereldoorlog. Dan kun je zien hoe gezond voedingsmiddelen
zonder moderne conserveringsmiddelen en –methoden wel
zijn. De diepvries van vandaag is veel veiliger, maar vooral veel
en veel gezonder dan de inmaak van vroeger, en dat geldt zelfs
voor blikgroente. Heel veel kleurstoffen van vroeger bleken veel
te gevaarlijk en zijn allang verboden. Het is niet voor niets dat wij
tegenwoordig ouder worden dan ooit en dat de meesten van ons
pas serieuze gezondheidsproblemen krijgen op de leeftijd waarop
nog niet zo lang geleden de meeste mensen allang onder de zoden
lagen. Blijkbaar kunnen onze lever, nieren en longen die moderne
toxines goed wegwerken. Dit wil overigens niet zeggen dat het
water, de lucht en de grond niet schoner moeten; alleen maar dat
het vroeger ook niet zo best was. Die befaamde Londense mist
waarin mensen verdwaald raakten en die heel wat mensen het
leven kostte, is er tegenwoordig gelukkig niet meer. Dat was een
geval van zware luchtverontreiniging.
De ontgifting
Maar goed, je bent bang gemaakt. Je krijgt dus allerlei rotzooi
naar binnen waarvan je denkt dat het ergens in je lichaam wordt
opgeslagen en schadelijk is voor je gezondheid. Het is begrijpelijk
dat je dit kwijt wil. Hele volksstammen zijn dan meer dan bereid u
daarbij – tegen een forse vergoeding – te helpen. En, wonderbaar-
lijk genoeg, zonder eerst vast te stellen met wat voor vergiften ze
te maken hebben, of die ook werkelijk in het lichaam opgeslagen
zijn en, zo ja, waar. Maar ook zonder na te gaan of hun methoden
helpen. Als je je beroerder voelt dan ooit na een detoxkuur, dan
wordt dat toegeschreven aan het feit dat al die toxines je lichaam
hebben verlaten en het lichaam zich aan de nieuwe situatie moet
aanpassen. Het betekent dat de kuur geslaagd is. Als je je wel fit
voelt, is de kuur uiteraard helemaal geslaagd. Net als bij de kermis:
altijd prijs!
Er is wel een reguliere medische behandeling die allerlei lichaamseigen
vergiften, namelijk afvalstoffen, verwijdert en dat is nierdialyse.
In dat geval worden die vergiften eerst nauwkeurig gemeten,
waarna een ingewikkelde machine de scheikundige functie van de
eigen niet meer werkende nieren overneemt. Het is gewoon waanzinnig
om te menen dat een kruidenmengsel, vasten en/of een
darmreiniging hetzelfde effect heeft.
Veelgenoemde opslagplaatsen voor die geheimzinnige toxines zijn
het lichaamsvet, bloed, lever en darmen. Soms is dat nog waar
ook. De uiterst natuurlijke pyrrolizidine alkaloïden die smeerwortel
gemeen giftig maken, worden inderdaad in de lever opgeslagen;
maar ontgiften helpt hier niet tegen.
Lymfedrainage
Een veelgenoemde term in de detoxwereld is lymfedrainage. De
lymfe is een waterachtig vocht dat uit het weefsel naar het bloed
draineert. Het lymfesysteem heeft drie hoofdfuncties: het brengt
overbodig weefselvocht naar het bloed, het neemt vet en de in vet
oplosbare vitaminen op uit het spijsverteringssysteem en vervoert
die naar de bloedsomloop, en het verdedigt het lichaam tegen
micro-organismen en ziekte.
Als men over lymfedrainage bij detox praat, bedoelt men in de
regel niet het verwijderen van (een deel) van de lymfe uit het
lichaam, maar soms dus wel. Bij echte lymfedrainage, zoals na een
borstoperatie wanneer daarna een zwelling in de bovenarm ontstaat,
wordt de hulp van een speciaal getrainde masseur ingeroepen
die door massage die zwelling laat verminderen of verdwijnen. Er
wordt in dat geval dus voor een betere doorstroming van de lymfe
gezorgd. De kans dat bij een door een schoonheidssalon geadverteerde
lymfedrainage dit soort gespecialiseerde massage wordt uitgeoefend,
is nihil. Gelukkig maar, want het is onnodig. Overigens
wordt zelfs een drankje geadverteerd dat lymfedrainage tot stand
zou brengen.
Vaak wordt ook gesuggereerd dat vet een van de afvalstoffen is
die door de lymfe afgevoerd worden en dat lymfedrainage dus tot
afslanken leidt. Voor het lichaam is vet geen afvalsstof, maar een
waardevolle energiebron en voedingsstof die opgeslagen moet worden
om de volgende periode van voedseltekort of een felle infectieziekte
met hoge koorts te kunnen overleven. Lymfedrainage zorgt
dus niet voor vetverlies. Maar evenmin voor het verwijderen van
die geheimzinnige toxines.
Toch worden er tenminste twee manieren aangeboden om vuile
lymfe via de poriën van de voetzolen uit het lichaam te verwijderen.
Een is via een pleister die werkt op basis van voetzoolreflexologie,
edelsteentherapie en chi-stromen. Drie kwakzalverstherapieën
in één pleister. Een koopje. Drie verschillende merken tonen
precies hetzelfde plaatje van de Japanse pleister en andere Japans
ogende illustraties, maar geven verschillende samenstellingen op.
En de verklaring van de werking van de individuele ingrediënten
verschilt ook nog eens. Een ervan zou eiwitten verwijderen; ook
die elementaire voedingsstof werd een toxine genoemd. Erg betrouwbaar
is dat niet.
Een tweede methode is met een voetbad, het Aqua Detoxapparaat.
Hierover kun je alles lezen in
http://www.guardian.co.uk/life/
badscience/story/0,12980,1294819,00.html en in Skepter (winter
2005/2006). Het komt erop neer dat een elektrisch stroompje
door zout water wordt gevoerd, waarbij de elektrodes roesten en
het water kleurt. De verkleuring wordt toegeschreven aan de toxines
die door de poriën van de voetzolen verwijderd werden. Maar
ja, door de poriën gaat alleen maar zweet en dat kleurt het water
niet bruin. En er is altijd wel wat vuil (stof e.d.) aan de voetzool,
maar erg veel kleur levert dat niet op. Ordinaire afzetterij dus, hoewel
de behandelaren vaak geloofden in wat ze deden. Nu bekend
is waar de kleur vandaan komt, moesten de verklaringen van de
werking veranderd worden: geen detox meer, maar het in balans
brengen van de energie van het lichaam...
Darmreiniging
Een plaats waar die geheimzinnige toxines zich zouden nestelen,
al dan niet in de vorm van slakken (net als vroeger in de kolenkachel),
zouden de darmwanden zijn. Want dat er zich afvalstoffen
in de endeldarm bevinden in de vorm van ontlasting, daar is geen
twijfel aan. Maar die worden er ook geregeld door ons lichaam zelf
uit verwijderd. Die verhalen dat onverteerd voedsel maanden, ja
zelfs jaren in de darmen blijft zitten en daar verrot, of juist verhardt
(denk aan die slakken), zijn sprookjes. Lijkschouwingen en
operaties hebben voldoende aangetoond dat dit niet het geval is.
Het compleet leegmaken van de endeldarm is soms nodig voor
medisch onderzoek, maar daar blijft het wel bij. Dat neemt niet
weg dat de detoxprogramma’s heel vaak een “darmenreinigende”
procedure inhouden. Dat kan gebeuren door middel van klysma’s,
dus darmspoelingen, of door het gebruik van laxeermiddelen of
allebei. Maar al te vaak allebei. Vaak zijn die darmspoelingen dan
ook nog niet eens de medisch gebruikelijke met ongeveer 1 liter
water, maar de intensieve darmspoelingen, de zogenaamde high
colonics, met maar liefst een liter of 20 water(4) tot soms wel 90
liter (20 gallons)(5). Dit moet beslist gebeuren door medisch goed
getraind personeel. De lange slangen die daarvoor worden gebruikt,
veroorzaken vaak pijn en krampen. Aan het water worden
ook nog vaak allerlei kruiden toegevoegd, o.a. koffie. Van dat laatste
beweert men dan ook nog dat het kankergenezend zou werken.
Geen spiertje bewijs daarvoor, uiteraard. Je vraagt je af of dat alles
steriel genoeg gebeurt; de ervaring wijst uit dat dit lang niet altijd
het geval is. Het idee van darmreiniging is geheel onzinnig en niet
eens ongevaarlijk, want deze darmspoelingen veroorzaken soms
ernstige darmbeschadigingen. De soms erg drastische laxeermiddelen
kunnen daar nog schade aan toevoegen.
Vasten, diëten en kruiden
Vasten is dikwijls een onderdeel van detoxprogramma’s, maar
dan wel vasten waarbij je blijft drinken. Dikwijls zijn de dranken
vruchtensappen; ook vitaminepillen worden er vaak bij ingenomen.
Allerlei kruidenpillen worden verder nog wel eens voorgeschreven
voor gebruik tijdens het vasten. Vreemd genoeg schrijft
ieder programma weer andere kruiden voor. Eensgezindheid
schijnt in detoxland ver te zoeken te zijn. Drie dingen zijn zeker:
1) Als je lang genoeg vast, verlies je beslist een hoeveelheid vetweefsel.
Immers, daarvoor werd het vet in het lichaam opgeslagen.
2) Van vasten verzwak je.
3) Als je te lang vast, ga je dood.
En de detoxer moet ook nog eens voldoende bewegen om ervoor
te zorgen dat inderdaad het vet opgesoupeerd wordt en niet het
spierweefsel. Dus meer lichaamsbeweging en dat terwijl je je zwak
voelt wegens gebrek aan voedsel.
Een of twee dagen niets eten, maar wel drinken, dat kan men
best thuis zonder toezicht doen en brengt nauwelijks schade toe.
Je zal er gewicht bij verliezen, maar helaas niet blijvend, want in
het begin verlies je alleen maar vocht. Langere perioden van vasten
dienen beslist onder medisch toezicht te gebeuren. Daar heb
je dan weer allerlei vakantieoorden voor op plaatsen die variëren
van Thailand en eilanden in de Middellandse Zee tot gewoon een
boerderij op Schouwen-Duiveland, een Zeeuws eiland. En ze hebben
allemaal verschillende programma’s. Soms moet je zelfs voor
het vasten al een week op een speciaal dieet. Of er medisch toezicht
bij is, wordt maar al te vaak niet vermeld.
De diëten zijn ook al allemaal verschillend; het een is vegetarisch,
het andere veganistisch, een derde staat juist wel vlees, vis en/of
gevogelte toe. Wat nagenoeg ieder programma kenmerkt, is het
gebruik van allerlei kruiden. Er zijn ook eenvoudige programma’s
waar je alleen maar thuis een kruidenmiddel gebruikt; dat duurt
dan meestal wat langer, bijvoorbeeld een hele maand.
Er worden veel verschillende kruiden gebruikt, eigenlijk te veel
om ze allemaal op te noemen, maar vooruit maar, een aantal
voorbeelden: alfalfa (= luzerne), appel, berberisbast, beredruif,
berkenextract, engelwortel, es (Dodoens, 1517 – 1585, schreef in
zijn Cruydt-Boeck dat elke ochtend vier essenbladeren met wijn
een goed middel is om te vermageren. Es is volgens Dodoens een
tegengif tegen alle vergiften), gember, ginkgo, guldenroede, havikskruid,
kaneel, knoflook, krulzuring, Mariadistel, muizenoor,
nootmuskaat, paardebloem, paardenstaart, pruim, sleedoorn, sporkehout,
tamarinde, veenbessen, weegbree, zoete klaver en zoetwateralgen,
zoals Chlorella en Spirulina.
Sommige hiervan, zoals sporkehout en beredruif, moeten beslist
niet langer dan 10 dagen achtereen gebruikt worden.
Conclusie
Het hele detox-idee, zoals dat in advertenties e.d. gepropageerd
wordt, is onzinnig. Het is een aanslag op de portemonnee en kan
bovendien gezondheidsschade opleveren. Voor het alledaagse ontgiften
is de eigen lever samen met de nieren en darmen het beste
adres en die kunnen het werk best aan, mits je zorgt voor voldoende
toevoer van doodgewoon kraantjeswater. Twee à drie liter
per dag, zodat de afvalstoffen opgelost kunnen worden, naar lever,
nieren en darmen worden gebracht en na bewerking verwijderd
kunnen worden. En bij verdenking van echte vergiftiging is het
Antigifcentrum het juiste adres.
[1] [Link niet meer beschikbaar]...
[2] Tijdschrift voor Geneeskunde, 53, nr. 5, 1997, Hanssens, Verbanck, Universitair Ziekenhuis Gent.
[3] Antigifcentrum: Jaarverslagen.
http://www.poisoncentre.be/nl/about-us/mission.php.
[4] Artikels in De Gazet van Antwerpen en in Het Laatste Nieuws van 2 augustus 2004.
[5]
www.quackwatch.org/01quackeryRelatedTopics/gastro.html
Marie P. Prins is kruidendeskundige en behaalde een graad in de electrotechniek aan
de University of Minnesota (VS).
)
).
