Verkiezingsprogramma D66 – Veiligheid en justitie
Om terrorisme tegen te gaan, moet radicalisering op klein, lokaal niveau worden gesignaleerd en tegengegaan. Vervolgens moeten landen met hun kennis samenwerken om één blok te vormen.
Prioriteit bij de politie is het verhogen van de pakkans. Een pakkans van 1:4 is te laag. Om de kans te verhogen, moet worden geïnvesteerd in gespecialiseerd personeel, de juiste techniek en samenwerking met gespecialiseerde instanties en afdelingen.
De VOG (Verklaring omtrent gedrag) moet soepeler worden gehanteerd. Aanraking met justitie zou niet automatisch moeten betekenen dat een verklaring omtrent gedrag niet kan worden afgegeven. Mensen met een negatieve verklaring verdienen een tweede kans.
Verkiezingsprogramma D66 – Samenleving, immigratie, integratie en buitenland
Homo’s, lesbiennes en transgenders moeten op alle gebieden dezelfde rechten krijgen als heteroseksuelen. Ook moeten wij volgens D66 soepeler omgaan met alternatieve gezinssituaties, moeten er meer rechten komen voor niet-biologische ouders, moet het gezag voor ongehuwde partners eenvoudiger geregeld worden en moet er bij een scheiding prioriteit worden gemaakt van de rechten en belangen van kinderen. D66 pleit voor het afschaffen van trouwen in gemeenschap van goederen en wil meer ruimte voor en erkenning van individuele vermogens.
Iedereen die een erfenis nalaat, zou gelijk moeten worden behandeld. Mensen moeten zelf bepalen aan wie en hoe zij een erfenis nalaten, zonder bemoeienis en oordeel van de overheid.
D66 is voorstander van referenda, maar pleit voor voorzichtigheid: een referendum zou moeten worden gebruikt als eventuele noodrem bij politieke beslissingen, maar niet om vooruitgang te blokkeren.
Nederlanders die in het buitenland wonen, moeten hun Nederlanderschap en bijbehorende rechten eenvoudiger kunnen behouden. In het buitenland wonende Nederlanders die hun Nederlanderschap zijn kwijtgeraakt, moeten een eenmalige kans krijgen om dit terug te krijgen.
De Europese Unie moet transparanter en democratischer worden. Door alle (toekomstige) lidstaten moeten alle regels 100% worden nageleefd: er moet geen ruimte zijn voor uitzonderingen per lidstaat. Europa moet af van een starre zevenjaarsbegroting en flexibeler omgaan met de toewijzing van budgetten. Er moet minder geld naar traditionele sectoren als landbouw, minder geld naar regiofondsen en meer geld naar innovatie, kennis en duurzaamheid. De Europese Unie moet de buitengrenzen strenger bewaken en lidstaten die meer vluchtelingen opnemen, moeten hier financieel voor worden beloond.
Bij opname van vluchtelingen moet er meer worden gekeken naar lokale factoren. De asielprocedure moet versneld en versimpeld worden. Het welzijn van kinderen moet voorop staan en uitgeprocedeerde asielzoekers moeten sneller terug worden begeleid naar hun land van herkomst, waarbij zij moeten kunnen rekenen op gedegen begeleiding om in het land van herkomst een goed bestaan op te bouwen. Voor asielzoekers die een verblijfsvergunning krijgen, moet de naturalisatietermijn worden verkort naar 5 jaar. Immigranten moeten middels taalcursussen en stimulatie om te werken sneller goed integreren. Nederland moet soepeler omgaan met de erkenning van diploma’s uit andere landen. Vrouwen moeten worden aangespoord om ook te leren en werken. Kinderen die al langer dan 5 jaar in Nederland zijn, moeten een verblijfsvergunning krijgen.
Nederland moet een leidende rol blijven vertolken in de internationale noodhulp.
Verkiezingsprogramma D66 – Buitenland en defensie
D66 ziet bewaking en bevordering van de internationale rechtsorde als belangrijkste taak van onze krijgsmacht. Militair ingrijpen ziet de partij altijd als laatste optie. De partij wil de traditionele krijgsmacht (landmacht, luchtmacht, marine) in stand houden, maar hier een vierde pijler aan toevoegen: cyber warfare.
Reservisten moeten worden beschouwd als volwaardige leden van de krijgsmacht.
Europese landen zouden beter moeten samenwerken op het gebied van defensie. Landen moeten er niet naar streven alles zelf te kunnen, maar elkaar versterken en aanvullen met hun eigen expertises.
Het aantal kernwapens moet volgens D66 drastisch omlaag. Autonoom opererende wapens moeten worden afgeschaft. Europese landen zouden veel kritischer moeten kijken naar hun partners bij wapenexport: niet leveren aan landen die mensenrechten en/of verdragen schenden.
Verkiezingsprogramma D66 – Werk, belasting en pensioen
D66 wil minder belasting voor werkenden en het in dienst nemen van ouderen en lager opgeleiden aantrekkelijker maken voor werkgevers door voor hen de lasten hierbij te verlichten. Tijdelijke contracten zouden moeten verdwijnen, er moet voor iedereen in loondienst één contract komen: het contract voor onbepaalde tijd.
Zzp’ers moeten recht houden op zelfstandigenaftrek. Er moet een simpelere opvolger komen van de VAR en zzp’ers moeten de keuze krijgen om vrijwillig aan te sluiten bij pensioenfondsen en verzekeringen.
Pensioenen moeten individueel worden benaderd met persoonlijke pensioenpotten die worden opgebouwd door een inleg van een vast percentage van het inkomen. Er moet meer keuzevrijheid in pensioenfondsen komen en bij pensionering moet het mogelijk zijn om in een keer maximaal 10% van het opgebouwde pensioen op te nemen. De AOW-leeftijd moet vanaf 2022 worden gekoppeld aan de levensverwachting.
Het ouderschapsverlof voor vaders moet worden verbeterd. Vaders zouden recht moeten hebben op 12 weken verlof met doorbetaling van 70% van het salaris. De kindertoeslag moet voor tweeverdieners omhoog om te stimuleren dat beide ouders aan het werk blijven.
Voor kleine werkgevers moet het risico bij ziekte van werknemers worden beperkt. Er moet een collectieve verzekering komen die de kosten van een langdurig zieke werknemer vanaf het 2de jaar dekt.
D66 wil ruim baan geven voor experimenten met een basisinkomen ter vervanging van of aanvulling op een bijstandsuitkering. Bij mensen met schulden zou de nadruk moeten liggen op het voorkomen van verdere schulden alvorens bestaande schulden terug te dringen.
In navolging van de overheid moeten bedrijven hun beloningssyteem transparant maken. Zo moet onder andere inkomensgelijkheid voor vrouwen worden afgedwongen.
Werken in het buitenland moet worden versoepeld, met behoud van dezelfde sociale rechten als werknemers die in Nederland werken.
Verkiezingsprogramma D66 – Wonen
D66 streeft naar 3 miljoen energieneutrale huizen in 2030. In dat jaar moet ook 40% van alle kantoren energieneutraal zijn. Om duurzaam wonen te stimuleren, moet er gekeken worden naar pandgebonden, overdraagbare leasfinancieringen voor groene energie.
Om de vrije huursector groter en toegankelijker te maken, moeten leegstaande kantoren kunnen worden geconverteerd tot appartementen. Woningcorporaties moeten zich minder bezighouden met grote (en riskante) investeringsprojecten en meer focussen op het creëren van betaalbare huisvesting.
Om weerstand tegen economische schommelingen te vergroten, wil D66 schulden van huizenbezitters verlagen: er moet focus komen op verplicht aflossen van de hypotheek en hypotheekrente-aftrek moet worden afgebouwd. In ruil daarvoor moeten de kosten voor huiseigendom omlaag.
Verkiezingsprogramma D66 – Onderwijs
D66 wil leven lang leren bevorderen en hier bij jonge kinderen mee beginnen. De partij zet in op brede buurtscholen waarbij onderwijs al begint voor kinderen vanaf twee jaar. Deze kinderen moeten op scholen terecht kunnen voor voor- of vroegschoolse voorzieningen. Ook moet er meer aandacht komen voor sport en beweging op scholen. Klassen in het basisonderwijs en middelbaar onderwijs moeten kleiner worden, met als streven een maximum van 23 leerlingen per klas. De brugklas zou drie jaar moeten beslaan om ervoor te zorgen dat kinderen betere keuzes maken en in de juiste niveaus doorstromen. Passend onderwijs moet vereenvoudigd worden: ouders van leerlingen moeten de regeling en het budget eenvoudig via de school kunnen aanvragen.
De kwaliteit van het MBO-onderwijs moet volgens D66 omhoog. Het aantal richtingen en instellingen moet worden teruggebracht en kwaliteit van opleidingen moet voor kwantiteit en diversiteit gaan. Het MBO-onderwijs moet beter aan gaan sluiten op HBO-onderwijs om doorstroming te stimuleren. Om leven lang leren mogelijk te maken, moeten opleiders soepeler omgaan met de leeftijd van (werkende) deeltijd- of avondstudenten. De kosten van een tweede studie moeten gelijk zijn aan die van de eerste studie.
Er moet soepel worden omgegaan met de studiemogelijkheden voor topsport talenten.
Leraren moeten per werkweek minimaal 20 uur bezig zijn met daadwerkelijk lesgeven. Opleiders moeten docenten breder opleiden en meer ruimte voor ontwikkeling bieden. Opgeleide docenten moeten kunnen blijven ontwikkelen aan de hand van de praktijk en praktijkleraren die afkomstig zijn uit het bedrijfsleven, moeten didactische vaardigheden krijgen aangeleerd. De onderwijsinspectie moet de management- en rapportagedruk van docenten terugdringen.
De invloed van de Engelse taal moet toenemen in opleidingen, zowel in het onderwijs als in de examens.
Verkiezingsprogramma D66 – Ondernemen en wetenschap
Het budget voor onderzoek en innovatie moet met 1 miljard euro worden verhoogd. Er moet een publieke investeringsbank komen voor innovatie.
Er moet één digitaal loket komen voor ondernemers. De overheid moet ondernemers benaderen op basis van vertrouwen in plaats van wantrouwen. Regels omtrent ondernemen moeten worden versimpeld. Er moet een ombudsman met stevig mandaad komen voor ondernemers.
Verkiezingsprogramma D66 – Cultuur en media
Cultuur moet volgens D66 verankerd worden in onderwijs: vakken moeten vaker relevante uitstapjes naar culturele instellingen verzorgen. Cultuur zou zich meer moeten richten op regio’s.
De partij wil minder bezuinigen op de publieke omroep. De publieke omroep moet de focus leggen op kwaliteit en niet op kijkcijfers.
Nederland moet zich inspannen om grote sportevenementen naar ons land te halen. We moeten meedingen naar de organisatie van Olympische Spelen.
Verkiezingsprogramma D66 – Zorg en welzijn
Op het gebied van gezondheid moet er volgens D66 meer nadruk liggen op preventie en gezond leven, door middel van e-health en innovatie gericht op gezondheid in plaats van behandelen. Er moet meer gedecentraliseerde zorg in de buurt plaatsvinden, met instanties die tussen de huisarts en het ziekenhuis instaan. Er moet meer transparantie komen in de geleverde kwaliteit door verzekeraars en zorginstanties. De kostenopbouw van medicijnen moet transparanter worden om zo een betere onderhandelingspositie voor lagere kosten te bewerkstelligen. In verzorgingstehuizen moet meer ruimte komen voor maatwerk.
Zorgvuldige levensbeëindiging zou niet strafbaar moeten zijn. Mensen die hun leven als voltooid zien, hebben recht op een waardig einde. Bij ondraaglijk lijden moet er gekeken worden naar wilsbekwaamheid. Bij ontbreken van wilsbekwaamheid, zoals bij jonge kinderen, mogen ouders beslissen of kinderen ondraaglijk lijden om zo levensbeëindiging mogelijk te maken.
Er moet meer worden gedaan om kindermisbruik en en -mishandeling tegen te gaan.
D66 wil een veilige reguleren van soft drugs in plaats van een verbod.
SOA-testen zouden laagdrempeliger en anoniem moeten worden.
Abortus moet laagdrempeliger worden gemaakt, als aangetoond kan worden dat een kind ongewenst is.
Mensen moeten zelf kunnen beslissen over orgaandonatie. Donatie moet middels voorlichting gestimuleerd maar niet afgedwongen worden. Voorkeuren moeten eenvoudig kunnen worden gewijzigd.
Lokale overheden moeten zich inspannen om ongeorganiseerd sporten te stimuleren en de mogelijkheden hiertoe te vergroten.
Verkiezingsprogramma D66 – Energie, klimaat en milieu
D66 wil alle kolencentrales voor 2025 sluiten.
Het klimaatakkoord van Parijs moet worden nageleefd. Binnen Europa moeten hardere afspraken voor naleving worden gemaakt. Er moet concreet toezicht komen op quota. Budgetten van subsidies voor kolen en staal moeten worden gemoderniseerd en ingezet worden voor groene energie.
Er moet een minister voor klimaat en energie komen met een eigen departement. Vanaf 2020 moet er elke 3 jaar controle en bijsturing zijn op klimaatplannen.
Overheid en ontwikkelaars moeten investeren in gasloze wijken. Energie in wijken moet vanaf 2050 volledig duurzaam zijn. De regels voor het opwekken en delen van eigen energie moeten worden versoepeld.
Voor kernenergie is volgens D66 geen plaats. Gaswinning moet structureel worden afgebouwd, er moet niet worden geboord naar schaliegas.
Er moeten uniforme, internationale klimaatafspraken komen voor vlucht- en vaarroutes om routes te optimaliseren en uitstoot terug te dringen.
Partijen en personen die niet actief willen meewerken aan een circulaire economie moeten zwaarder worden belast, evenals partijen/personen die niet doen aan afvalscheiding. Nederland moet meer invloed krijgen in het tegengaan van globale milieucriminaliteit (flora en fauna).
In Nederland mag geen netto natuurverlies optreden: elke vernieling of elk verlies moet worden gecompenseerd.
De vleesconsumptie moet omlaag. Alternatieven moeten worden gestimuleerd en de capaciteit hiervan moet worden vergroot.
Verkiezingsprogramma D66 – Mobiliteit
Meer asfalt is volgens D66 geen oplossing. Er moet worden gekeken naar bredere toepassing van het ov en andere vervoersvormen. Er moet meer aan deur tot deur mobiliteit worden gedacht, met een mix van vervoersvormen. Autodeling moet worden gestimuleerd. D66 wil auto-eigenaren laten betalen voor gebruik en niet voor bezit. Energiebelasting moet worden gekoppeld aan CO2-uitstoot.
Vanaf 2020 moeten alle nieuwe ov-voertuigen emissievrij zijn en vanaf 2025 moeten alle nieuwe personenvoertuigen emissievrij zijn. Fietsgebruik moet worden gestimuleerd, onder andere door de infrastructuur voor e-bikes te verbeteren en te investeren in deelconcepten.
Verkiezingsprogramma D66 – Overheid en economie
Politie en justitie moeten sterker worden gescheiden.
Inkoop van overheid (in welke vorm van goederen of diensten dan ook) moet vergroenen en verduurzamen.
Het ICT-kennisniveau van de overheid moet worden verbeterd. Digitalisering moet worden versneld. Het Nationaal Cyber Security Centrum moet 100% onafhankelijk worden voor meer invloed.
D66 is in principe voor internationale handelsverdragen als deze handel stimuleren. De euro moet worden gestabiliseerd door betere samenwerking van de eurolanden, de economieën van eurolanden moeten dichter bij elkaar komen te liggen.
De partij wil gezondere concurrentie in de bankensector, met meer spelers, zonder dat banken worden gestimuleerd of gedwongen om grote risico’s te nemen.
De overheid moet werken aan het waarborgen en vastleggen van digitale grondrechten op het gebied van privacy. Personen moeten eigenaar blijven van hun gegevens en meer mogelijkheden krijgen tot het controleren en aanpassen van hun gegevens. Inzage en verspreiding door derden moet worden bemoeilijkt en via wiekrijgtmijngegevens.nl moet duidelijk inzicht worden gegeven in aan wie inzage wordt verschaft.
Op alle niveaus moeten volksvertegenwoordigers direct gekozen worden door de burger. De politiek moet meer decentralisatie nastreven om regio’s meer hun eigen belangen te kunnen laten behartigen. Belastingen moeten meer verschuiven van nationaal niveau naar gemeenteniveau. Steden moeten samenwerken om samen sterke clusters te vormen die van elkaars krachten profiteren.
Bewindslieden in overheidssectoren moeten zakelijke en financiële belangen openbaar maken. Er moet een wachtperiode worden ingesteld voor overheidspersoneel bij het aannemen van banen in sectoren die gerelateerd zijn aan hun (voormalige) beleidsterrein.
D66 streeft rechtsbijstand voor iedereen na.
MITCHELL VAN DER KOELEN