EPO (erythropoïetine) is een hormoon dat gemaakt wordt via de Recombinnant DNA techniek. Het hormoon is een exact kopie van een hormoon dat in ons lichaam in de nieren wordt gemaakt. Recombinant DNA techniek is een techniek waarbij een stukje DNA van een mens in het DNA van een bacterie wordt gezet. In het geval van EPO is een stukje DNA van een mens gebruikt dat ervoor zorgt dat EPO wordt gemaakt. De bacterie kan het stukje menselijk DNA gewoon aflezen en de bacterie produceert dus een kopie van het menselijk hormoon EPO. EPO is alleen werkzaam als het ingespoten wordt. Als je EPO zou slikken als een pil, wordt het gewoon verteerd. Het komt dan niet in het bloed en is dus niet werkzaam.
Bloed bestaat uit rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplasma en nog enkele andere deeltjes. EPO stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen en verhoogt het totale bloedvolume; EPO zorgt dus voor meer bloed in het lichaam. Rode bloedcellen zorgen voor het transport van zuurstof in het hele lichaam. Een rode bloedcel bevat bepaalde structuren, die hemoglobines worden genoemd. Deze structuren in de bloedcel binden zuurstof aan zich. Sporters met veel rode bloedcellen voorzien hun spieren dus beter van zuurstof.
Als je gaat sporten, wordt er door je spieren melkzuur gemaakt. Melkzuur wordt vooral aangemaakt onder anaerobe omstandigheden. Anaeroob betekent zonder zuurstof. De spieren zorgen dus voor energie om te bewegen, zonder dat ze daarbij zuurstof gebruiken. Dit gebeurt alleen als het bloed niet genoeg zuurstof kan vervoeren naar de spieren, want het is erg ongunstig. Een sporter kan hierdoor namelijk verzuren. Bij verzuring is het gehalte melkzuur in de spieren zo hoog, dat je spieren eigenlijk niet meer willen bewegen. Dit kan leiden tot vermoeidheid en kramp. Spieren gaan dus alleen anaeroob werken als het echt moet. Een sporter die EPO gebruikt, kan meer zuurstof vervoeren en zal dus minder snel verzuren dan een sporter die geen EPO gebruikt. De spieren krijgen meer zuurstof aangeleverd en hoeven dus niet anaeroob te werken. EPO wordt vooral gebruikt door duursporters, dus door wielrenners en marathonlopers. Het heeft weinig effect voor sprinters omdat die al onder anaerobe condities rennen. Sprinten is heel explosief, opeens hebben de spieren heel veel zuurstof nodig. Het bloed kan nooit zoveel zuurstof vervoeren. Ook niet met behulp van EPO.
Als het totaal aan rode bloedcellen en het totale bloedvolume stijgt, heeft dat ook enkele voordelen voor het lopen of fietsen van wedstrijden bij warm weer. Als je intensief beweegt terwijl het erg warm is, koelt het lichaam zichzelf af door meer bloed naar de oppervlakte van de huid te laten gaan. Doordat het bloed meer aan de oppervlakte zit, koelt het sneller af dan dat het in het dieper in het lichaam zit. Dit bloed, aan de oppervlakte, gaat ten koste van het bloed dat zuurstof naar de spieren moet vervoeren. Er is dus tekort bloed beschikbaar om de spieren van voldoende zuurstof te voorzien. EPO zorgt ervoor dat het lichaam meer bloed tot zijn beschikking heeft, zodat de spieren, zelfs in de hitte, nog wel zuurstof krijgen. Een ander voordeel is dat er meer water in het lichaam is. Bloedplasma bestaat vooral uit water, en maakt deel uit van het bloed. Dus als het bloedvolume groter is geworden door het gebruik van EPO, is ook de hoeveelheid water in het lichaam groter. De waterreserve, die wordt gebruikt bij wedstrijden, is dus groter.
Een sporter die EPO gebruikt kan dus beter tegen de hitte dan een sporter die niet gebruikt om twee redenen. De eerste is dat hij minder snel verzuurt doordat er nog genoeg bloed is om zuurstof te vervoeren. De tweede reden is dat hij meer water heeft in zijn lichaam en dus minder snel uitdroogt. Het effect van EPO kan ongeveer drie maanden duren.
Wat zijn de nadelen van EPO ?
Als je meer vaste stof aan een oplossing toevoegt, wordt de oplossing dikker. Als er nu meer rode bloedcellen worden gemaakt (een vaste stof), wordt het bloed(oplossing) dikker.Het bloed van een sporter die EPO gebruikt wordt dus dikker. Het bloed moet door allerlei hele dunne aders in het lichaam, ook naar de hersenen en het hart. Als het bloed nu heel dik is, kan het niet meer circuleren en hoopt het op in de aders. De gevolgen hiervan kunnen zeer ernstig zijn. De sporter kan een hartaanval krijgen of een beroerte en dood gaan. Dit is al een enkele keren gebeurd. In het jaar dat EPO voor het eerst in Europa te krijgen was, 1987, zijn er vijf nederslandse wielrenners gestorven. Ook in de rest van Europa zijn er doden gevallen.
Als het erg warm is, verliest het lichaam veel water. Het bloed wordt dan nog dikker en het risico van een hartaanval of beroerte is dan nog groter. Een sporter die EPO gebruikt heeft bij warm weer voordeel, omdat hij beter tegen de hitte kan. Het grote nadeel van warm weer is dat een EPO-gebruiker meer kans heeft om dood te gaan.