Bron: de Volkskrant, 15 maart 2003
Aangeslagen melatonine klaar voor knock-out
Mogelijk al voor het eind van het jaar verdwijnen de tabletten met het slaaphormoon melatonine uit de schappen van Etos en Kruidvat. Producten zoals UltraSnooze en Melatomatine worden nu nog gedoogd, zolang er maar niet meer dan eentiende milligram melatonine in een tablet zit.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg wil echter af van dat gedoogbeleid. Nederland moet in de pas gaan lopen met andere Europese landen. Bovendien, in zo'n lage concentratie kan toch niet worden waargemaakt dat het slaaphormoon melatonine werkt als slaaphulp of bij een jet lag.
Melatonine speelt een belangrijke rol bij het reguleren van de biologische klok. De pijnappelklier in de hersenen maakt het hormoon aan als het donker wordt. Het werkt slaapverwekkend, en houdt iemand in slaap. Het hormoon is ook te gebruiken om de effecten bij een jet lag te verzachten.
Uit een recent verschenen studie van het Cochrane Centre in Londen blijkt dat een jet lag met een tablet van twee tot vijf milligram melatonine is aan te pakken. De ontregelde biologische klok is ermee te corrigeren, concludeert onderzoeker Andrew Herxheimer na analyse van een tiental wetenschappelijke studies.
Een pilletje vlak voor het naar bed gaan, en dan op de bedtijd die hoort bij de nieuwe locatie doet wonderen, twee dagen zonodig vier dagen achtereen, stelt de Engelse onderzoeker. De klachten - vermoeidheid overdag, al dan niet slecht slapen, minder concentratievermogen, enzovoort - nemen af.
Een volwassene maakt gemiddeld dertig milligram melatonine in een etmaal aan, het meeste in de nachtelijke uren. Er moeten daarom enkele milligrammen melatonine in een tablet zitten, wil dat enig effect sorteren. In de Verenigde Staten zijn dergelijke tabletten vrij te koop, in de supermarkt en in gezondheidswinkels.
In Europa zijn melatonineproducten in principe alleen op recept verkrijgbaar, althans vanaf 1997. Daarvoor lagen er nog producten in de schappen met 2,5 milligram melatonine. Bij wijze van uitzondering worden hier sindsdien alleen tabletten gedoogd met een extreem lage dosis, tot eentiende milligram melatonine. Ze zijn te koop bij de drogist en in de apotheek.
UltraSnooze verkoopt het product SlaapLekker. Distributiecare heeft met Melatomatine een laag gedoseerd melatonineproduct te koop, evenals Liberty (verkrijgbaar via internet), Pharma Nord en Vital Cell Life.
De claims van laag gedoseerde producten zijn: 'Als u in ploegendienst werkt, of als u een jet lag heeft na een verre vliegreis, dan is er melatonine voor de broodnodige rust', prijst Melatomatine haar product aan. 'Voor een goede en gezonde nachtrust in stress-situaties of bij een jet lag', is de wat oppervlakkiger claim van UltraSnooze.
Cochrane-onderzoeker Herxheimer betwijfelt of een lage concentratie, zoals in de Nederlandse producten, werkt: 'Om beter te kunnen slapen, zal het zeker niet werken, en of het helpt bij een jet lag, daarover heb ik grote twijfels.' In de wetenschappelijke literatuur is daar niets over te vinden.
Ook de branchevereniging voor natuurproducten en voedingssupplementen NPN - een aantal melatonine-leveranciers is lid - erkent dat er bij zo'n lage dosis geen werking kan zijn: 'We vinden dat consumenten niet misleid mogen worden. De onderbouwing van claims is echter een zaak van de bedrijven die de producten op de markt brengen.'
De NPN-visie wijkt niet af van die van de Inspectie voor de Gezondheidszorg in 1997, toen de vrije verkoop van preparaten met een hoge dosis werd verboden en nog slechts laag gedoseerde werden gedoogd. 'Op basis van de huidige kennis valt een dosering van 0,1 mg niet onder het begrip geneesmiddel', schrijft de inspectie aan Neprofarm, de Nederlandse Vereniging van de Farmaceutische Industrie van Zelfzorggeneesmiddelen en Gezondheidsproducten.
'De bewering dat een dosering van 0,1 mg melatonine eenzelfde farmacologisch effect heeft als die welke de hoog gedoseerde producten (2,5 tot 5 mg) bezitten, is volgens de mij ter beschikking staande wetenschappelijke gegevens, niet juist. Hoogstens zou van een placebo-effect sprake kunnen zijn.'
De inspectie is, zes jaar later, bezig haar gedoogbeleid te 'herformuleren', aldus een voorlichter. 'We gaan strenger worden op basis van voortschrijdend inzicht, mogelijk al voor het eind van het jaar.'
Verbieden dus.
