Sauna
Sauna is een van oorsprong
Finse benaming voor een ruimte waarin een droog heteluchtbad genomen kan worden. De temperatuur is zo hoog, 80-120°C, dat de saunaganger snel gaat
zweten. Het zweten wordt als reinigend ervaren. Daarom wordt het bezoeken van een sauna ook wel als “saunabad” aangeduid in de zin van persoonlijke verzorging. Ook mentaal wordt zo’n heteluchtbad door regelmatige saunabezoekers als “reinigend”, ontspannend, ervaren.
Baby’s mogen niet mee in de sauna, omdat zij hun
lichaamstemperatuur nog onvoldoende kunnen regelen.
Naakt
Een van de gevolgen van een saunabad is dat men gaat zweten. Zou men in de sauna een
badpak of
zwembroek aanhouden, dan zal de onderliggende huid kunnen gaan irriteren en
ontsteken door het ophopende vuil, hetgeen resulteert in
miliaria rubra. Omdat het lichaam zweet, zal de badkleding dit deels opnemen. Met het
douchen kan dit onvoldoende worden afgespoeld; noch van de kleding, noch van de huid. Omdat er van verschillende baden en andere faciliteiten gebruikgemaakt gaat worden, zal vanwege de
hygiëne badkleding bij voorkeur achterwege blijven.
Als meerdere mensen gelijktijdig de sauna gebruiken - en meestal is dat het geval - kan het naakt zijn aanleiding geven tot controverse.
- In Nederland worden openbare sauna's meestal gemeenschappelijk gebruikt, maar vaak zijn er uren waarop alleen vrouwen (of alleen mannen) worden toegelaten. Soms zijn er dagen of uren waarop zwemkleding verplicht is. Ook komt voor de "badkleding-mag-dag" (clothing optional).
- In België is naakt doorgaans de regel in openbare sauna's. Soms is er een afgescheiden gedeelte waar badkleding wel gewenst en ook verplicht is. In sauna's die deel uitmaken van een zwembadcomplex is badkleding vaak verplicht.
- In Finland, dat geldt als bakermat van de sauna, is zwemkleding ondenkbaar. Er zijn daar echter veel particuliere sauna's, zodat de gebruikers binnen de privacy van het eigen gezin blijven. Gasten gebruiken de sauna met de gezinsleden van het eigen geslacht. Openbare sauna's in Finland zijn gescheiden voor mannen en vrouwen.
- In andere landen geldt weer een ander gebruik. Zo is in veel landen zwemkleding heel vanzelfsprekend.
Benodigdheden
- Badslippers vanwege de hygiëne en tegen uitglijden op natte vloeren.
- Badjas. Deze is in het restaurantgedeelte en bij de bar doorgaans verplicht.
- Badlaken. Voor op de saunabank.
- Eén of twee handdoeken om na het douchen af te drogen. Ook prettig om bijvoorbeeld tijdens het voetenbad op te gaan zitten.
- Doucheshampoo en zeep. De meeste bedrijven hebben deze middelen voor hun gasten klaarstaan.
- Badkleding in het geval dat het een badkledingdag is.
Badjas, handdoek, badlaken kunnen gehuurd worden in de grotere sauna's en badslippers gekocht worden.
Löyly
De sauna is een heteluchtbad. Met de temperatuur en
luchtvochtigheid kan gespeeld worden. Zoals de
Finnen destijds al hadden opgemerkt, geeft een scheut water op hete stenen van de kachel een hitte-shot. Hiermee verspreiden de hete waterdeeltjes zich zeer snel door de ruimte om vervolgens op de huid van de aanwezigen neer te slaan. Deze gewaarwording noemen de Finnen
löyly. Een must voor veel gevorderde saunagangers. Het effect is dat de huid extra hard begint te zweten. Deze hitte wordt als weldaad ontvangen. Een geheel andere benadering, maar met een soortgelijk effect, is het gebruik van
berkentakjes. Zachtjes wordt hiermee op de huid getikt waarop de zweetklieren reageren.
Löyly - in het Nederlands het effect na een
opgieting, in het Duits
Aufguss genoemd - is de stoom die dan ontstaat. In het moderne saunabedrijf wordt het een steeds belangrijker element. Rondom dit effect worden door
saunameesters rituelen met onder andere kruiden, vruchten en handdoek-zwaaien bedacht en uitgevoerd. Opgietingen – zoals verzorgd door deze saunameesters – zijn als zodanig niet oorspronkelijk uit Finland afkomstig.
Temperatuur
Een temperatuur van 90 graden Celsius kan goed verdragen worden mits de luchtvochtigheid maar laag is. In een droge sauna is dit minder dan 15%. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld een
stoombad met een relatieve vochtigheid van 100% is daar een temperatuur van 50 graden Celsius al erg heet. Hierom kan een löyly heel even als erg heet worden aangevoeld.
Warme lucht trekt omhoog. Zo kan het dat de temperatuur bij het plafond, ruim boven de 100 graden Celsius uitkomt en het bij de vloer dan ongeveer 30 graden blijft. De meeste saunacabines hebben banken op verschillende hoogten. Saunagasten kunnen zo hun favoriete temperatuur opzoeken.
Fysiek
In de sauna kan de lichaamstemperatuur tot 39 graden Celsius oplopen. De
bloedvaten verwijden zich, de huidporiën gaan open en de zweetklieren worden in werking gesteld. Als gevolg van de zweetreactie wordt de huid hierdoor weer afgekoeld. Tijdens een saunabezoek raakt men veel vocht kwijt. Omdat het vocht uit het bloed wordt gehaald, zal dit in volume afnemen en daarmee de
bloeddruk doen dalen.
Overige effecten,
